Trong các giao dịch dân sự, nhiều người cho rằng mọi hợp đồng đều phải được công chứng mới có giá trị pháp lý. Thực tế, đây là một quan niệm chưa chính xác. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, chỉ một số loại hợp đồng thuộc trường hợp pháp luật quy định bắt buộc phải công chứng hoặc chứng thực, trong khi nhiều giao dịch khác vẫn có hiệu lực kể từ thời điểm các bên giao kết nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể, ý chí, nội dung và hình thức theo quy định của Bộ luật Dân sự. Việc xác định đúng trường hợp phải công chứng không chỉ giúp giao dịch có hiệu lực pháp luật mà còn hạn chế rủi ro, tránh phát sinh tranh chấp và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của các bên.
Một trong những nhóm hợp đồng phổ biến nhất bắt buộc phải công chứng hoặc chứng thực là các hợp đồng liên quan đến quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất. Theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành, hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất hoặc quyền sử dụng đất cùng tài sản gắn liền với đất về nguyên tắc phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ một số trường hợp pháp luật có quy định khác. Đây cũng là căn cứ quan trọng để cơ quan nhà nước thực hiện thủ tục đăng ký biến động đất đai và ghi nhận quyền của bên nhận chuyển nhượng hoặc nhận tặng cho.
Đối với hợp đồng tặng cho nhà ở, hợp đồng mua bán nhà ở hoặc các giao dịch khác liên quan đến bất động sản, pháp luật cũng có những quy định cụ thể về yêu cầu công chứng nhằm bảo đảm tính an toàn pháp lý cho giao dịch. Do bất động sản thường là tài sản có giá trị lớn, việc công chứng giúp xác minh năng lực hành vi dân sự của các bên, ý chí tự nguyện khi giao kết hợp đồng cũng như hạn chế các trường hợp giả mạo giấy tờ, lừa dối hoặc ép buộc trong giao dịch.
Bên cạnh đó, hợp đồng ủy quyền là loại giao dịch thường xuyên được cá nhân và doanh nghiệp sử dụng nhưng cũng dễ gây nhầm lẫn. Pháp luật hiện hành không quy định mọi hợp đồng hoặc giấy ủy quyền đều phải công chứng. Tuy nhiên, nếu việc ủy quyền nhằm thực hiện các giao dịch mà pháp luật yêu cầu phải công chứng, chẳng hạn như chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tặng cho bất động sản hoặc thực hiện các thủ tục liên quan đến quyền sở hữu đối với tài sản phải đăng ký, thì văn bản ủy quyền cũng thường phải được công chứng hoặc chứng thực để được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận.
Ngoài các trường hợp bắt buộc, trên thực tế nhiều cá nhân và doanh nghiệp vẫn chủ động lựa chọn công chứng đối với các hợp đồng như hợp đồng vay tài sản có giá trị lớn, hợp đồng đặt cọc mua bán nhà đất, hợp đồng mua bán tài sản giá trị cao, hợp đồng phân chia tài sản hoặc các thỏa thuận dân sự quan trọng khác. Mặc dù việc công chứng trong các trường hợp này không phải là điều kiện làm phát sinh hiệu lực của hợp đồng, nhưng văn bản công chứng có giá trị chứng cứ cao, giúp chứng minh thời điểm giao kết, nội dung thỏa thuận, năng lực và ý chí của các bên khi xảy ra tranh chấp. Điều này góp phần giảm đáng kể thời gian và chi phí giải quyết tranh chấp tại Tòa án hoặc Trọng tài.
Có thể thấy, không phải mọi hợp đồng dân sự đều phải công chứng, nhưng đối với những giao dịch mà pháp luật quy định bắt buộc hoặc có giá trị tài sản lớn, việc công chứng là yếu tố đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm hiệu lực của giao dịch và hạn chế rủi ro pháp lý. Trước khi ký kết bất kỳ hợp đồng nào, đặc biệt là các giao dịch liên quan đến bất động sản hoặc tài sản có giá trị lớn, cá nhân và tổ chức nên tìm hiểu kỹ quy định pháp luật hoặc tham khảo ý kiến luật sư để lựa chọn đúng hình thức, tránh những hậu quả pháp lý không đáng có.
Liên hệ Luật sư tư vấn:
Luật TLA là một trong những đơn vị luật sư hàng đầu, với đội ngũ luật sư, cán bộ nhiều kinh nghiệm trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, doanh nghiệp, hôn nhân và gia đình,… Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn. Nếu bạn còn thắc mắc về nội dung này, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được giải đáp thắc mắc.
Luật sư Vũ Thị Phương Thanh – Giám đốc Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội
📧 vtpthanh@tlalaw.vn
Luật sư Trần Mỹ Lê – Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội
📧 tmle@tlalaw.vn
Chu Minh Anh