1. Bối cảnh pháp lý của tài sản số trong thời đại kinh tế số
Sự phát triển của kinh tế số đã tạo ra nhiều loại tài sản mới như tài khoản mạng xã hội, kênh YouTube, fanpage Facebook, tài khoản TikTok, gian hàng thương mại điện tử và các tài sản số khác. Nhiều tài khoản không chỉ phục vụ nhu cầu giao tiếp mà còn tạo ra doanh thu đáng kể từ quảng cáo, livestream, tiếp thị liên kết hoặc hợp đồng thương mại.
Khi chủ tài khoản qua đời, câu hỏi đặt ra là liệu những tài khoản này có thể được xem là di sản thừa kế theo pháp luật Việt Nam hay không.
2. Bản chất pháp lý của tài khoản mạng xã hội có doanh thu
Theo Điều 105 và Điều 115 Bộ luật Dân sự 2015, tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản.
Mặc dù tài khoản Facebook, TikTok hay YouTube không phải là tài sản hữu hình, nhưng các quyền phát sinh từ tài khoản đó có thể mang giá trị kinh tế như:
- Quyền khai thác doanh thu quảng cáo;
- Quyền nhận tiền từ nền tảng;
- Quyền khai thác thương hiệu cá nhân;
- Quyền thực hiện các hợp đồng quảng bá sản phẩm;
- Quyền quản lý cộng đồng người theo dõi.
Các quyền này có khả năng xác định được bằng tiền và về bản chất gần với khái niệm “quyền tài sản” theo quy định của Bộ luật Dân sự.
3. Tài khoản mạng xã hội có được để lại thừa kế không?
Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015, di sản bao gồm:
- Tài sản riêng của người chết;
- Phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung với người khác.
Nếu chứng minh được tài khoản mạng xã hội gắn liền với các quyền tài sản hợp pháp của người đã mất thì về nguyên tắc các quyền tài sản đó có thể trở thành di sản thừa kế.
Trong thực tiễn, các loại tài sản số có khả năng trở thành di sản bao gồm:
Kênh YouTube có bật kiếm tiền
Nguồn thu phát sinh từ:
- Google AdSense;
- YouTube Partner Program;
- Hợp đồng tài trợ.
Fanpage Facebook kinh doanh
Nguồn thu phát sinh từ:
- Quảng cáo;
- Livestream bán hàng;
- Hợp tác thương hiệu.
Tài khoản TikTok Creator
Nguồn thu phát sinh từ:
- TikTok Creator Program;
- Livestream;
- Affiliate Marketing;
- Hợp đồng quảng cáo.
Các tài sản số khác
- Ví điện tử;
- Tài khoản thanh toán trực tuyến;
- Gian hàng thương mại điện tử;
- Quyền tác giả đối với nội dung số;
- Tài sản trong game có giá trị giao dịch.
4. Những khoảng trống pháp lý hiện nay
Pháp luật Việt Nam hiện chưa:
- Có định nghĩa chính thức về tài sản số trong Bộ luật Dân sự;
- Có cơ chế riêng về thừa kế tài sản số;
- Quy định cụ thể về việc chuyển giao tài khoản mạng xã hội sau khi chủ tài khoản qua đời.
Do đó, việc xác định tài khoản mạng xã hội là di sản vẫn chủ yếu dựa trên cách tiếp cận từ quyền tài sản thay vì chính bản thân tài khoản.
5. Người sáng tạo nội dung nên làm gì để bảo vệ tài sản số của mình?
Để giảm thiểu rủi ro cho gia đình, chủ sở hữu các tài khoản có nguồn thu nhập nên:
- Lập di chúc ghi nhận rõ việc chuyển giao quyền quản lý kênh;
- Xác định người được hưởng doanh thu phát sinh từ tài khoản;
- Lưu giữ hồ sơ chứng minh nguồn thu;
- Lưu trữ thông tin đăng nhập theo cơ chế bảo mật phù hợp;
- Tìm hiểu chính sách của từng nền tảng về tài khoản của người đã mất.
Kết luận
Mặc dù pháp luật Việt Nam chưa công nhận đầy đủ tài sản số là một loại tài sản độc lập, nhưng các quyền tài sản phát sinh từ Facebook, TikTok, YouTube có doanh thu hoàn toàn có cơ sở để được xem xét là di sản thừa kế. Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, việc chủ động lập kế hoạch chuyển giao tài sản số ngày càng trở nên cần thiết.
Liên hệ Luật sư tư vấn: Luật TLA là một trong những đơn vị luật sư hàng đầu, với đội ngũ luật sư, cán bộ nhiều kinh nghiệm trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, doanh nghiệp, hôn nhân và gia đình,… Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn. Nếu bạn còn thắc mắc về nội dung này, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được giải đáp thắc mắc.
1. Luật sư Vũ Thị Phương Thanh, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội,
email: vtpthanh@tlalaw.vn;
2. Luật sư Trần Mỹ Lê, Giám đốc Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội;
email: tmle@tlalaw.vn
Địa chỉ: Tầng 7, số 06 Dương Đình Nghệ, Yên Hòa, Hà Nội
Website: https://tlalaw.vn/
Hotline: 0906246464
Nguyễn Thùy Dương