Trong thực tiễn, việc phân chia di sản thừa kế thường phát sinh tranh chấp do có một hoặc một số người không đồng ý với phương án chia. Để giải quyết đúng quy định, trước hết cần xác định ai là người có quyền không đồng ý, sau đó xác định cách thức giải quyết trong trường hợp không đạt được sự thống nhất.
Theo quy định của pháp luật dân sự, chỉ những người có quyền hưởng di sản thừa kế mới được coi là đồng thừa kế và có quyền không đồng ý với việc phân chia di sản. Việc xác định đồng thừa kế phụ thuộc vào hình thức thừa kế là theo di chúc hay theo pháp luật.
1. Trường hợp chia tài sản thừa kế theo di chúc có người không đồng ý
Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015: “Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.”
Người lập di chúc có toàn quyền quyết định việc để lại tài sản cho bất kỳ ai, không phụ thuộc vào hàng thừa kế. Căn cứ theo quy định tại Điều 626 Bộ luật Dân sự 2025, người lập di chúc được quyền chỉ định hoặc truất quyền hưởng di sản của người thừa kế, phân chia di sản theo từng phần, hoặc giao nghĩa vụ cho người thừa kế.
Như vậy, việc chia di sản không phụ thuộc vào ý kiến của người thừa kế khác. Cụ thể:
- Nếu người phản đối là người không có tên trong di chúc, thì di chúc vẫn được thực hiện bình thường.
- Nếu người phản đối là người có tên trong di chúc nhưng không muốn nhận di sản, họ có quyền từ chối nhận di sản bằng văn bản trước khi việc phân chia được thực hiện, miễn không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản.
Người được chỉ định hưởng di sản trong di chúc là người có quyền đối với di sản thừa kế. Người thừa kế theo di chúc có thể là:
- Cá nhân thuộc hàng thừa kế hoặc ngoài hàng thừa kế;
- Cơ quan, tổ chức, kể cả Nhà nước.
Đối với cá nhân, căn cứ theo Điều 613 Bộ luật dân sự 2015, người thừa kế phải:
- Còn sống tại thời điểm mở thừa kế; hoặc
- Được sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết.
Đối với tổ chức, pháp nhân, phải tồn tại tại thời điểm mở thừa kế. Trường hợp pháp nhân đã chấm dứt hoạt động trước thời điểm mở thừa kế thì không còn tư cách hưởng di sản.
Ngoài ra, pháp luật còn quy định một số người được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, bao gồm:
- Con chưa thành niên;
- Cha, mẹ, vợ, chồng;
- Con thành niên nhưng không có khả năng lao động.
Những người này vẫn được coi là đồng thừa kế và có quyền không đồng ý việc chia di sản nếu di chúc không cho họ hưởng di sản hoặc cho hưởng ít hơn hai phần ba một suất thừa kế theo pháp luật, trừ trường hợp họ từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng di sản theo quy định.
2. Trường hợp chia tài sản thừa kế theo pháp luật có người không đồng ý
Căn cứ Điều 650 Bộ luật Dân sự, thừa kế theo pháp luật áp dụng khi:
- Người để lại di sản không lập di chúc hoặc di chúc bị vô hiệu.
- Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc.
- Người thừa kế từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng.
- Phần di sản không được định đoạt trong di chúc.
Khi đó, căn cứ Điều 651 Bộ luật Dân sự, người thừa kế được xác định theo các hàng thừa kế sau:
- Hàng thừa kế thứ nhất: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
- Hàng thừa kế thứ hai: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
- Hàng thừa kế thứ ba: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
Tuy nhiên, không phải tất cả những người nêu trên đều là đồng thừa kế trong mọi trường hợp. Việc xác định quyền hưởng di sản phải tuân theo thứ tự ưu tiên của các hàng thừa kế. Chỉ khi không còn ai ở hàng thừa kế trước thì hàng thừa kế sau mới được hưởng.
Những người thuộc diện được hưởng thừa kế theo pháp luật là đồng thừa kế và có quyền không đồng ý với việc phân chia di sản. Khi một hoặc vài người không đồng ý với việc chia di sản, có thể xử lý như sau:
- Không đồng ý tặng cho phần di sản: Các bên có thể thoả thuận để người phản đối nhận phần giá trị tương ứng hoặc đồng sở hữu tài sản (chẳng hạn cùng đứng tên trên sổ đỏ).
- Không đồng ý với thoả thuận chia di sản: Các bên còn lại có thể khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi có tài sản thừa kế. Toà án sẽ căn cứ vào hồ sơ, di chúc và quy định pháp luật để đưa ra quyết định công bằng nhất.
3. Thủ tục giải quyết tranh chấp chia tài sản thừa kế
Thỏa thuận giữa các bên thừa kế
Các bên nên họp gia đình để thống nhất tỷ lệ và cách chia. Theo Điều 645 Bộ luật Dân sự, thỏa thuận cần lập thành văn bản và có thể công chứng để đảm bảo giá trị pháp lý.
Hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã
Đối với tranh chấp về đất đai hoặc tài sản gắn liền với đất, theo Điều 202 Luật Đất đai 2013, các bên phải hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện. Nếu hòa giải không thành, biên bản hòa giải sẽ là căn cứ để khởi kiện ra tòa.
Khởi kiện tại Tòa án
Một hoặc nhiều người thừa kế có thể nộp đơn khởi kiện tại tòa án nơi có tài sản hoặc nơi bị đơn cư trú. Hồ sơ cần có: giấy chứng tử, di chúc (nếu có), giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và các giấy tờ liên quan đến di sản.
Xét xử và thi hành phán quyết
Tòa án sẽ xem xét toàn bộ chứng cứ và đưa ra phán quyết phân chia tài sản theo di chúc hoặc theo pháp luật. Sau khi có phán quyết, các bên phải chấp hành, trừ khi có kháng cáo hợp lệ.
Liên hệ Luật sư tư vấn:
Liên hệ Luật sư tư vấn: Luật TLA là một trong những đơn vị luật sư hàng đầu, với đội ngũ luật sư, cán bộ nhiều kinh nghiệm trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, doanh nghiệp, hôn nhân và gia đình,… Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn. Nếu bạn còn thắc mắc về nội dung này, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được giải đáp thắc mắc.
1. Luật sư Vũ Thị Phương Thanh, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội,
email: vtpthanh@tlalaw.vn;
2. Luật sư Trần Mỹ Lê, Giám đốc Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội;
email: tmle@tlalaw.vn
Địa chỉ: Tầng 7, số 06 Dương Đình Nghệ, Yên Hòa, Hà Nội
Website: https://tlalaw.vn/
Hotline: 0906246464
Võ Thị Vân Khánh