Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng phát triển và nhu cầu đầu tư, gia tăng thu nhập của người dân không ngừng gia tăng, các hình thức huy động vốn cũng trở nên đa dạng và phức tạp hơn. Bên cạnh những mô hình hợp pháp, minh bạch, thực tiễn thời gian qua cho thấy sự xuất hiện và lan rộng của các hình thức huy động vốn đa cấp biến tướng, tiềm ẩn nhiều rủi ro và hệ lụy nghiêm trọng. Nhiều cá nhân đã bị cuốn vào các mô hình này do thiếu thông tin hoặc bị hấp dẫn bởi những cam kết lợi nhuận cao bất thường. Do đó, việc nhận diện đúng thực trạng và trang bị kiến thức để phân biệt, nhận biết các dấu hiệu của huy động vốn đa cấp là hết sức cần thiết nhằm bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và góp phần đảm bảo trật tự, an toàn trong hoạt động kinh tế.
- Thực trạng liên quan đến huy động vốn đa cấp
Trong những năm gần đây, thực trạng huy động vốn đa cấp đang ngày càng phổ biến tại Việt Nam với nhiều mô hình biến tướng không theo quy định pháp luật. Điểm chung của các mô hình biến tướng này là việc lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân, đưa ra các cam kết lợi nhuận cao, ổn định, thậm chí “không rủi ro” để lôi kéo đầu tư.
Theo đó, các hình thức huy động vốn đa cấp thường được áp dụng hiện nay gồm:
- Sàn giao dịch ngoại hối, tiền ảo: Với những ưu đãi lớn như cam kết lợi nhuận lên đến 20-30%/tháng,…
- Dự án bất động sản “ma”: Kêu gọi góp vốn đầu tư chung nhưng không có dự án thực tế hoặc pháp lý không minh bạch.
- Các app hoàn tiền, tiêu dùng tích điểm: Mô hình lấy tiền của người vào sau trả cho người trước dưới danh nghĩa chiết khấu cao cũng là biến tướng của huy động vốn đa cấp.
Có thể thấy, huy động vốn đa cấp, về bản chất không phải là điều xấu. Nhưng việc áp dụng trên thực tế, không tuân theo các quy định pháp luật hiện hành, khiến hình thức này trở nên vi phạm pháp luật và cần bị dẹp bỏ.
- Những đặc điểm của mô hình huy động vốn đa cấp
Có thể nhận diện mô hình huy động vốn đa cấp dựa trên một số đặc điểm sau:
- Cam kết lợi nhuận cao bất thường: Mức lãi suất hứa hẹn thường cao gấp nhiều lần lãi suất ngân hàng mà không đi kèm với hoạt động sản xuất kinh doanh rõ ràng.
- Thường đi kèm với mục tiêu tuyển thêm người: Lợi nhuận chủ yếu đến từ việc “giới thiệu thành viên mới” thay vì bán sản phẩm.
- Cấu trúc hình tháp: Hệ thống chia thành nhiều tầng, cấp bậc và người cấp bậc trên hưởng lợi từ tất cả các cấp bên dưới.
Trên đây chỉ là những đặc điểm thường thấy để nhận diện mô hình huy động vốn đa cấp. Ngoài ra, mô hình này có thể diễn biến phức tạp hơn tùy vào ý chí của những người lập ra mô hình.
- Huy động vốn đa cấp khác gì với hoạt động bán hàng đa cấp hợp pháp
Theo Nghị định 40/2018/NĐ-CP, có thể đặt ra một số tiêu chí phân biệt huy động vốn đa cấp và hoạt động bán hàng đa cấp hợp pháp như sau:
| Tiêu chí | Huy động vốn đa cấp | Hoạt động bán hàng đa cấp hợp pháp |
| Khái niệm | Huy động vốn đa cấp là việc một cá nhân hoặc tổ chức kêu gọi nhiều người tham gia góp vốn đầu tư, trong đó người tham gia sẽ được hưởng lợi nhuận, hoa hồng hoặc các lợi ích kinh tế khác dựa trên việc lôi kéo, tuyển dụng thêm người mới vào hệ thống theo cấu trúc hình tháp hoặc nhiều cấp bậc. | Hoạt động bán hàng đa cấp hợp pháp là hoạt động kinh doanh sử dụng mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh, trong đó, người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác từ kết quả kinh doanh của mình và của những người khác trong mạng lưới (khoản 1 Điều 3 Nghị định 40/2018/NĐ-CP) |
| Đối tượng kinh doanh | Tiền, tài sản ảo, dự án đầu tư, dịch vụ tài chính,… | Hàng hóa, trừ những hàng hóa quy định tại khoản 2 Điều 4 Nghị định 40/2018/NĐ-CP. |
| Nguồn lợi nhuận | Từ số tiền người sau nộp vào để trả cho người trước. | Từ hoạt động lưu thông hàng hóa, bán lẻ. |
Như vậy, huy động vốn đa cấp là một hiện tượng phức tạp, thường được che giấu dưới nhiều hình thức tinh vi, gây khó khăn cho việc nhận biết nếu thiếu hiểu biết và cảnh giác. Việc nắm bắt rõ thực trạng, đồng thời nhận diện các dấu hiệu đặc trưng của mô hình này không chỉ giúp cá nhân tránh được những rủi ro tài chính mà còn góp phần ngăn chặn sự lan rộng của các hoạt động trái pháp luật. Trong bối cảnh đó, mỗi cá nhân cần chủ động nâng cao nhận thức, thận trọng trước các lời mời gọi đầu tư, đồng thời cơ quan quản lý cũng cần tăng cường giám sát và hoàn thiện khung pháp lý để kiểm soát hiệu quả các hình thức huy động vốn tiềm ẩn rủi ro này.
————————————————
Liên hệ Luật sư tư vấn:
Luật TLA là một trong những đơn vị luật sư hàng đầu, với đội ngũ luật sư, cán bộ nhiều kinh nghiệm trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, doanh nghiệp, hôn nhân và gia đình,… Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn. Nếu bạn còn thắc mắc về nội dung này, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được giải đáp thắc mắc.
1. Luật sư Vũ Thị Phương Thanh, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội,
email: vtpthanh@tlalaw.vn;
2. Luật sư Trần Mỹ Lê, Giám đốc Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội;
email: tmle@tlalaw.vn
Công ty Luật TNHH TLA
Địa chỉ: Tầng 7, số 6 Dương Đình Nghệ, Yên Hòa, Hà Nội
Đinh Phương Thảo