Trong hệ thống pháp luật thuế Việt Nam, việc xác định đúng phương pháp tính và quản lý thuế có vai trò quan trọng nhằm bảo đảm nghĩa vụ ngân sách của người nộp thuế đồng thời duy trì môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng. Hai phương pháp được áp dụng phổ biến đối với hộ kinh doanh và một số đối tượng sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ là thuế khoán và thuế kê khai. Mặc dù cùng nhằm mục đích thu thuế, nhưng hai hình thức này có sự khác biệt đáng kể về căn cứ tính thuế, quy trình quản lý, mức độ chủ động của người nộp thuế cũng như yêu cầu về hồ sơ, chứng từ. Việc phân biệt rõ hai phương pháp không chỉ giúp người nộp thuế hiểu và thực hiện đúng nghĩa vụ pháp lý mà còn hỗ trợ cơ quan quản lý đánh giá rủi ro và áp dụng phương pháp quản lý phù hợp.
- Một số khái niệm
Căn cứ quy định tại khoản 3 và khoản 7 Thông tư 40/2021/TT-BTC thì phương pháp khoán và phương pháp kê khai được định nghĩa như sau:
- Phương pháp kê khai là phương pháp khai thuế, tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu thực tế phát sinh theo kỳ tháng hoặc quý.
- Phương pháp khoán là phương pháp tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu khoán do cơ quan thuế xác định để tính mức thuế khoán theo quy định tại Điều 51 Luật Quản lý thuế.
- Phân biệt thuế khoán và thuế kê khai
| STT | Tiêu chí | Phương pháp kê khai | Phương pháp khoán |
| 1 | Đối tượng áp dụng | Áp dụng đối với hộ kinh doanh có quy mô lớn, tuy nhiên đối các hộ kinh doanh quy mô nhỏ vẫn có thể chọn nộp thuế theo phương pháp kê khai nếu có mong muốn | Được áp dụng với hộ kinh doanh có quy mô nhỏ |
| 2 | Kỳ kê khai thuế | Kê khai theo tháng/theo quý | Không phải kê khai thuế |
| 3 | Chế độ kế toán, sổ sách và chứng từ | Phải lập các sổ sách kế toán (sổ doanh thu, sổ tiền mặt…);Phải lập các chứng từ kế toán (phiếu thu, phiếu chi, phiếu nhập kho, phiếu xuất kho…) và lưu trữ các chứng từ khác (nếu có) | Không cẩn phải lập sổ sách, chứng từ kế toán |
| 4 | Số thuế phải nộp | Số thuế phải nộp được tính dựa trên tỷ lệ đối với doanh thu thực tế phát sinh trong kỳ tính thuế của HKD | Số thuế phải nộp được cơ quan thuế khoán một mức nộp cố định. Không phụ thuộc vào doanh thu phát sinh trong kỳ tính thuế đó.Ngoài ra, khi HKD mua hóa đơn của cơ quan thuế sẽ phải nộp thêm tiền thuế tính theo tỷ lệ của giá trị hóa đơn đó |
| 5 | Ưu điểm | Kê khai thuế trung thực, minh bạch;Giúp hệ thống kế toán hoàn thiện, xác định kết quả kinh doanh rõ ràng và chính xác. | Đơn giản, dễ thực hiện và không cần có kế toán viên phụ trách;Không cần tốn nhiều thời gian để kê khai thuế theo phương pháp nộp thuế khoán;Không mất chi phí thuê kế toán có chuyên môn;Rủi ro về phạt chậm nộp hồ sơ và sổ sách, chứng từ kế toán rất thấp. |
| 6 | Nhược điểm | Phức tạp, không dễ dàng thực hiện bởi vậy cần người có chuyên môn kế toán thực hiện.Cần nhiều thời gian để kê khai hàng tháng/quý theo quy định của nhà nước.Rủi ro phạt chậm nộp tờ khai và các khoản phạt khác cao hơn. | Hệ thống kế toán không đầy đủ và kết quả kinh doanh của hộ kinh doanh chưa xác định được chính xác |
Như vậy, thuế khoán và thuế kê khai là hai cơ chế quản lý thuế có đặc điểm, điều kiện áp dụng và nghĩa vụ tuân thủ khác nhau. Thuế khoán hướng tới sự đơn giản trong quản lý và phù hợp với đối tượng kinh doanh nhỏ lẻ, trong khi thuế kê khai nhấn mạnh tính minh bạch, đầy đủ và chính xác dựa trên chứng từ kế toán. Việc hiểu đúng bản chất từng phương pháp không chỉ giúp người nộp thuế lựa chọn mô hình kinh doanh phù hợp mà còn hạn chế rủi ro pháp lý trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế. Do đó, phân biệt hai hình thức này là yêu cầu cần thiết đối với cả cá nhân kinh doanh và các chủ thể tham gia hoạt động quản lý thuế.
————————————————
Liên hệ Luật sư tư vấn:
Luật TLA là một trong những đơn vị luật sư hàng đầu, với đội ngũ luật sư, cán bộ nhiều kinh nghiệm trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, doanh nghiệp, hôn nhân và gia đình,… Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn. Nếu bạn còn thắc mắc về nội dung này, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được giải đáp thắc mắc.
1. Luật sư Vũ Thị Phương Thanh, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội,
email: vtpthanh@tlalaw.vn;
2. Luật sư Trần Mỹ Lê, Giám đốc Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội;
email: tmle@tlalaw.vn
Công ty Luật TNHH TLA
Địa chỉ: Tầng 7, số 6 Dương Đình Nghệ, Yên Hòa, Hà Nội
Website: https://tlalaw.com
Đinh Phương Thảo