Bản án dân sự phúc thẩm số 122/2025/DS-PT ngày 17/09/2025 của Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng:

I. TÓM TẮT BẢN ÁN

• Cơ quan xét xử: Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng (cấp phúc thẩm).
• Đương sự:
  1. Nguyên đơn: Ông Vũ Thanh Ch và bà Nguyễn Thị Kh.
  2. Bị đơn: Bà Nguyễn Thị Đ.
  3. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Chị Lê Thị H (con gái bà Đ).
• Nội dung tranh chấp và yêu cầu của nguyên đơn:
  1. Ông Ch và bà Kh khởi kiện yêu cầu công nhận quyền sử dụng diện tích $150m^2$ đất tại khu Ban II (nay thuộc phường Chu Văn An, TP. Hải Phòng); buộc bà Đ phải tháo dỡ công trình, trả lại đất.
  2. Căn cứ nguyên đơn đưa ra: Đơn xin cấp đất năm 1981 được UBND huyện Chí Linh duyệt ngày 04/3/1982 cấp $150m^2$ tại khu Ban II; cho rằng đã cho bà Đ mượn tạm đất từ cuối năm 1982.
• Quan điểm của bị đơn (bà Đ):
  1. Bà Đ là công nhân Trường Công nhân Kỹ thuật điện Chí Linh, được thanh lý 02 gian nhà tập thể tại đây từ năm 1991 và quản lý, sử dụng, cải tạo đất trồng trọt từ trước đến nay, có đăng ký hồ sơ địa chính và nộp thuế. Không có việc mượn đất của ông Ch, bà Kh.
• Kết quả xét xử sơ thẩm: Đình chỉ yêu cầu khởi kiện của bà Kh; bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của ông Ch.
• Phán quyết của Tòa án cấp phúc thẩm:
  1. Chấp nhận một phần kháng cáo: Sửa lỗi tố tụng của cấp sơ thẩm (cấp sơ thẩm đình chỉ yêu cầu của bà Kh là sai vì đất tranh chấp nếu có là tài sản chung vợ chồng với ông Ch).
  2. Bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện: Không chấp nhận yêu cầu đòi $150m^2$ đất của ông Ch và bà Kh.
  3. Ghi nhận tự nguyện: Ghi nhận sự tự nguyện của bà Đ hỗ trợ phía nguyên đơn số tiền 200.000.000 đồng.

II. BÌNH LUẬN NGẮN GỌN VỀ BẢN ÁN

1. Vấn đề tố tụng: Xử lý tư cách đương sự đối với tài sản chung vợ chồng

• Sai sót của cấp sơ thẩm: Cấp sơ thẩm đình chỉ giải quyết đối với yêu cầu của bà Kh theo điểm a khoản 2 Điều 227 BLTTDS (do bà vắng mặt và có đơn rút ủy quyền cho ông Ch). Đây là đánh giá mang tính máy móc về mặt thủ tục.
• Lập luận chuẩn xác của cấp phúc thẩm: Khối tài sản yêu cầu xác lập quyền sử dụng đất trong vụ án là tài sản chung hợp nhất của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân. Quyền và nghĩa vụ của ông Ch, bà Kh là không thể tách rời. Việc ông Ch tiếp tục duy trì yêu cầu khởi kiện và kháng cáo đòi hỏi Tòa án phải xem xét toàn diện nội dung vụ án để bảo đảm giải quyết triệt để tranh chấp, tránh tình trạng chia cắt quan hệ pháp luật chung thành các phần riêng biệt.

2. Vấn đề nội dung: Giá trị chứng minh của “Giấy tờ cấp đất thời bao cấp” đối trọng với “Quá trình quản lý, sử dụng đất thực tế”

• Hiệu lực của quyết định cấp đất năm 1982:
  • Về hình thức, văn bản phê duyệt năm 1982 của UBND huyện Chí Linh (cũ) trên đơn của bà Kh được xếp vào nhóm giấy tờ tạo lập trước ngày 15/10/1993 theo Điều 100 Luật Đất đai 2013.
  • Tuy nhiên, Hội đồng xét xử đã phân tích sâu sắc tính hợp pháp của văn bản này: Thời điểm năm 1982, khu đất Ban II đang thuộc quyền quản lý trực tiếp của một đơn vị Nhà nước (Trường Công nhân Kỹ thuật điện Chí Linh), chưa có quyết định thu hồi đất từ cơ quan có thẩm quyền. Do đó, việc UBND huyện phê duyệt cấp đất cho hộ dân bên ngoài là vượt thẩm quyền và vi phạm nguyên tắc quản lý đất đai thời kỳ đó.
• Yếu tố thiếu hụt trong chuỗi chứng cứ của nguyên đơn:
  • Nguyên đơn không cung cấp được sơ đồ quy hoạch, biên bản bàn giao mốc giới trên thực địa.
  • Các lời khai xác nhận của cán bộ cũ vào năm 2009 chỉ mang tính chất giải quyết mâu thuẫn, mâu thuẫn với hồ sơ địa chính và không phản ánh việc bàn giao đất thực tế.
  • Yếu tố “sử dụng đất”: Nguyên đơn chưa từng quản lý, sinh sống hay thực hiện quyền tài sản liên tục trên diện tích $150m^2$. Giấy tờ nộp thuế ($80m^2$) giai đoạn 2012–2015 không gắn với số thửa/vị trí đất tranh chấp.
• Cơ sở pháp lý bảo vệ quyền lợi của bị đơn (Bà Đ):
  • Quyền sử dụng phái sinh từ nguồn gốc nhà ở hợp pháp: Bà Đ nhận chuyển nhượng/thanh lý 02 gian nhà tập thể từ đơn vị quản lý đất (năm 1991) theo Quyết định số 42/TDV.
  • Thực tế sử dụng: Tôn tạo đất đá lăn, canh tác hoa màu liên tục, xây dựng các công trình phụ trợ, có hồ sơ thể hiện rõ trên bản đồ địa chính qua các thời kỳ (bản đồ năm 1992–1993, bản đồ 2008–2009 đứng tên thửa đất số 52).

3. Bài học thực tiễn rút ra từ bản án

• Đối với người khởi kiện đòi lại quyền sử dụng đất cũ: Giấy tờ phê duyệt cấp đất thời kỳ trước 15/10/1993 chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ để Tòa án công nhận quyền sử dụng đất phải bao gồm: việc giao đất thực tế trên thực địa, ranh giới rõ ràng, quá trình sử dụng đất ổn định, liên tục và việc kê khai, đăng ký biến động vào sổ mục kê/địa chính của địa phương.
• Nguyên tắc trọng thực tế sử dụng trong tranh chấp đất đai: Khi các bên đều viện dẫn giấy tờ mang tính lịch sử phức tạp, Tòa án luôn ưu tiên bảo vệ bên trực tiếp quản lý, sử dụng, cải tạo đất ổn định và có tên trong hồ sơ quản lý đất đai tại địa phương nếu bên đó không có hành vi lấn chiếm trái pháp luật.
• Kỹ năng giải quyết xung đột: Việc ghi nhận tự nguyện hỗ trợ khoản tiền 200.000.000 đồng của bị đơn không đồng nghĩa với việc thừa nhận quyền của nguyên đơn, mà là giải pháp thực tiễn giúp chấm dứt mâu thuẫn dân sự kéo dài, đảm bảo trật tự xã hội tại địa bàn.

• Liên hệ Luật sư tư vấn:
  • Luật TLA là một trong những đơn vị luật sư hàng đầu, với đội ngũ luật sư, cán bộ nhiều kinh nghiệm trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, doanh nghiệp, hôn nhân và gia đình,… Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn. Nếu bạn còn thắc mắc về nội dung này, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được giải đáp thắc mắc.
  • Luật sư Vũ Thị Phương Thanh, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội, email: vtpthanh@tlalaw.vn
  • Luật sư Trần Mỹ Lê, Giám đốc Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội; email: tmle@tlalaw.vn
  • Địa chỉ: Tầng 7, số 06 Dương Đình Nghệ, Yên Hòa, Hà Nội
  • Website: https://tlalaw.vn/
  • Hotline: 0904267027

Vũ Thùy Linh