1. Tóm tắt vấn đề pháp lý và thực trạng triển khai
Sự bùng nổ của nền kinh tế số kéo theo sự gia tăng mạnh mẽ của các giao dịch thương mại điện tử (TMĐT) và dịch vụ kỹ thuật số xuyên biên giới. Việc thu thuế TNDN đối với các nhà cung cấp nước ngoài (NCCNN) kinh doanh không qua cơ sở thường trú truyền thống là trọng tâm quản lý của chính sách thuế hiện đại.
Nội dung phát sinh nghĩa vụ: Căn cứ Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 (có hiệu lực từ 01/10/2025), các doanh nghiệp nước ngoài dù có hay không có cơ sở thường trú tại Việt Nam nhưng có phát sinh thu nhập chịu thuế từ hoạt động kinh doanh qua nền tảng số, dịch vụ xuyên biên giới cung cấp cho tổ chức, cá nhân tại Việt Nam đều thuộc đối tượng chịu thuế TNDN. Doanh nghiệp có nghĩa vụ trực tiếp hoặc ủy quyền đăng ký, kê khai, nộp thuế qua Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế hoặc thông qua bên Việt Nam khấu trừ, nộp thay.
Thực trạng vi phạm và rủi ro phổ biến:
- Bỏ sót kê khai thu nhập xuyên biên giới: Doanh nghiệp nước ngoài không chủ động đăng ký thuế, kê khai doanh thu phát sinh từ người tiêu dùng Việt Nam trên nền tảng số.
- Xác định sai bản chất nguồn thu nhập: Lầm tưởng các khoản thu nhập từ bản quyền phần mềm, quảng cáo trực tuyến, đăng ký gói dịch vụ (subscription) không thuộc diện chịu thuế TNDN tại Việt Nam.
- Doanh nghiệp Việt Nam bỏ sót nghĩa vụ khấu trừ: Các tổ chức, doanh nghiệp tại Việt Nam khi chi trả tiền dịch vụ số cho bên nước ngoài không thực hiện đúng nghĩa vụ khấu trừ, nộp thay thuế nhà thầu (FCT – phần thuế TNDN).
- Rủi ro tranh chấp về Cơ sở thường trú số (Digital PE): Không xác định đúng sự tồn tại của cơ sở thường trú theo các tiêu chí mới trên môi trường số, dẫn đến nguy cơ bị truy thu và xử phạt kép.
2. Các quy định pháp luật cốt lõi áp dụng
2.1. Về đối tượng nộp thuế là doanh nghiệp nước ngoài
Căn cứ Điều 2 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025:
- Doanh nghiệp nước ngoài có cơ sở thường trú tại Việt Nam nộp thuế đối với thu nhập chịu thuế phát sinh tại Việt Nam và thu nhập chịu thuế phát sinh ngoài Việt Nam liên quan đến hoạt động của cơ sở thường trú đó.
- Doanh nghiệp nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam nộp thuế đối với thu nhập chịu thuế phát sinh tại Việt Nam, bao gồm thu nhập từ hoạt động cung cấp hàng hóa, dịch vụ, kinh doanh trên nền tảng số, dịch vụ xuyên biên giới cho các tổ chức, cá nhân tại Việt Nam.
2.2. Về phạm vi thu nhập chịu thuế TNDN trên nền tảng số
Căn cứ Điều 3 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025:
- Thu nhập chịu thuế TNDN tại Việt Nam của doanh nghiệp nước ngoài bao gồm mọi khoản thu nhập nhận được từ việc cung cấp dịch vụ kỹ thuật số, quảng cáo trên mạng xã hội, cung cấp phần mềm, dịch vụ lưu trữ dữ liệu, phát trực tuyến (streaming), thương mại điện tử và các nền tảng số khác mà người tiêu dùng hoặc bên sử dụng dịch vụ đặt tại Việt Nam.
- Địa điểm phát sinh thu nhập được xác định căn cứ vào nơi tiêu dùng dịch vụ, nơi thanh toán hoặc nơi người sử dụng cư trú/hoạt động tại Việt Nam, không phụ thuộc vào nơi đặt máy chủ hay địa điểm giao kết hợp đồng.
2.3. Cơ chế kê khai và thu thuế
- Thực hiện kê khai trực tiếp: NCCNN trực tiếp hoặc ủy quyền cho tổ chức, đại lý thuế thực hiện đăng ký, kê khai, nộp thuế TNDN qua Cổng thông tin điện tử dành cho Nhà cung cấp nước ngoài.
- Cơ chế khấu trừ tại nguồn: Trường hợp NCCNN chưa đăng ký thuế trực tiếp, các tổ chức, doanh nghiệp mua dịch vụ tại Việt Nam có trách nhiệm khấu trừ, nộp thay phần thuế TNDN theo tỷ lệ % trên doanh thu trước khi chuyển tiền cho phía nước ngoài.
3. Hệ quả pháp lý và chế tài xử lý
- Cưỡng chế và truy thu thuế: Doanh nghiệp nước ngoài không đăng ký, kê khai thuế sẽ bị cơ quan thuế Việt Nam ấn định số thuế phải nộp, truy thu toàn bộ tiền thuế TNDN bị bỏ sót và tính tiền chậm nộp mức 0,03%/ngày.
- Xử phạt vi phạm hành chính: Phạt tiền từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn đối với hành vi cố tình giấu doanh thu, gian lận kê khai trên Cổng thông tin điện tử xuyên biên giới.
- Ngăn chặn giao dịch thanh toán: Cơ quan thuế phối hợp với Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại và trung gian thanh toán để truy vết dòng tiền, áp dụng biện pháp khấu trừ tự động tại tài khoản hoặc tạm dừng giao dịch thanh toán xuyên biên giới đối với các nền tảng vi phạm.
- Trách nhiệm liên đới của doanh nghiệp Việt Nam: Doanh nghiệp tại Việt Nam không thực hiện nghĩa vụ khấu trừ, nộp thay thuế TNDN cho bên nước ngoài sẽ bị truy thu đủ số thuế thiếu và bị xử phạt về hành vi khai sai/chậm nộp thuế.
4. Bình luận và đánh giá pháp lý
4.1. Tính cấp thiết và bản chất pháp lý
Các quy định tại Điều 2 và Điều 3 Luật Thuế TNDN 2025 tạo lập hành lang pháp lý vững chắc, công bằng giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài:
- Tính hợp lý: Đảm bảo nguyên tắc “quyền đánh thuế theo nguồn phát sinh thu nhập” (Source-based taxation). Việc mở rộng khái niệm thu nhập chịu thuế sang kinh doanh nền tảng số bảo vệ cơ sở thuế quốc gia, chống thất thu ngân sách trong kỷ nguyên số.
- Tính nghiêm ngặt: Chuyển dịch từ quản lý bằng sự hiện diện vật lý sang quản lý bằng sự hiện diện kinh tế đáng kể (Significant Economic Presence). Hệ thống đối soát dữ liệu liên thông giữa cơ quan thuế, hải quan và hệ thống ngân hàng giúp kiểm soát dòng tiền thanh toán quốc tế chính xác theo thời gian thực.
4.2. Khó khăn thực tiễn và giải pháp vướng mắc cho doanh nghiệp
- Xác định tỷ lệ thuế TNDN tính trên doanh thu (FCT):
- Vấn đề: Doanh nghiệp nước ngoài hoặc bên Việt Nam gặp lúng túng khi bóc tách doanh thu dịch vụ hỗn hợp (bao gồm cả tiền bản quyền, dịch vụ tư vấn và hạ tầng công nghệ) để áp tỷ lệ % thuế TNDN phù hợp.
- Hướng xử lý: Phân tách rõ ràng từng cấu phần trong Hợp đồng/Điều khoản dịch vụ (Terms of Service); chủ động xin ý kiến hướng dẫn bằng văn bản từ Tổng cục Thuế đối với các mô hình kinh doanh số phức tạp.
- Giao dịch B2C (Doanh nghiệp với Người tiêu dùng cá nhân):
- Vấn đề: Khó khăn trong việc khấu trừ tại nguồn khi người mua dịch vụ là cá nhân thanh toán qua thẻ quốc tế.
- Hướng xử lý: Đẩy mạnh cơ chế bắt buộc NCCNN tự đăng ký, kê khai qua Cổng thông tin điện tử dành cho NCCNN; kết hợp quy định các cổng thanh toán/ngân hàng thương mại khấu trừ tự động.
5. Kết luận và khuyến nghị thực thi
Việc tuân thủ quy định thuế TNDN trên nền tảng số từ ngày 01/10/2025 là điều kiện bắt buộc để các doanh nghiệp nước ngoài duy trì và phát triển hoạt động kinh doanh hợp pháp tại thị trường Việt Nam.
Khuyến nghị cho doanh nghiệp:
- Đối với Doanh nghiệp nước ngoài (NCCNN): Chủ động rà soát dòng doanh thu từ người dùng Việt Nam, thực hiện thủ tục đăng ký, kê khai thuế TNDN trên Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế Việt Nam để tránh rủi ro bị truy thu và áp dụng chế tài.
- Đối với Doanh nghiệp Việt Nam (Bên mua dịch vụ): Kiểm tra trạng thái đăng ký thuế của đối tác nước ngoài trước khi thanh toán; thực hiện đúng nghĩa vụ khấu trừ và nộp thay thuế TNDN (thuế nhà thầu) nếu bên nước ngoài chưa trực tiếp nộp thuế.
- Rà soát Hiệp định tránh đánh thuế hai lần (DTA): Kiểm tra các điều khoản miễn/giảm thuế theo DTA giữa Việt Nam và nước bản xứ để làm thủ tục thông báo miễn giảm thuế hợp pháp nếu đủ điều kiện.
- Liên hệ Luật sư tư vấn: Luật TLA là một trong những đơn vị luật sư hàng đầu, với đội ngũ luật sư, cán bộ nhiều kinh nghiệm trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, doanh nghiệp, hôn nhân và gia đình,… Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn. Nếu bạn còn thắc mắc về nội dung này, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được giải đáp thắc mắc.
- Luật sư Vũ Thị Phương Thanh, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội, email: vtpthanh@tlalaw.vn;
- Luật sư Trần Mỹ Lê, Giám đốc Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội; email: tmle@tlalaw.vn
- Địa chỉ: Tầng 7, số 06 Dương Đình Nghệ, Yên Hòa, Hà Nội
- Website: https://tlalaw.vn/
- Hotline: 0904267027