Trong quá trình hoạt động và gọi vốn, giá trị doanh nghiệp là yếu tố quan trọng phản ánh năng lực tài chính, tiềm năng phát triển và vị thế trên thị trường. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít doanh nghiệp đã thực hiện hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp nhằm thu hút nhà đầu tư, nâng cao giá cổ phần hoặc tạo lợi thế trong hoạt động kinh doanh. Hành vi này có thể gây ảnh hưởng đến tính minh bạch của thị trường và tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý cho các bên liên quan.
1. “Thổi phồng giá trị doanh nghiệp” được hiểu như thế nào trong các vụ án tham ô tài sản?
Trong các vụ án tham ô tài sản, “thổi phồng giá trị doanh nghiệp” được hiểu là hành vi cố ý làm sai lệch, nâng khống hoặc đánh giá vượt quá giá trị thực tế của doanh nghiệp, tài sản, dự án hoặc các khoản lợi ích kinh tế nhằm tạo ra giá trị ảo trên hồ sơ, báo cáo tài chính hoặc chứng thư thẩm định.
Hành vi này thường được thực hiện thông qua việc điều chỉnh sai số liệu kế toán, đưa vào các khoản doanh thu không có thật, ghi nhận tài sản hoặc lợi nhuận cao hơn thực tế, hoặc sử dụng kết quả định giá không phản ánh đúng giá trị thị trường. Trong bối cảnh các vụ án tham ô tài sản, việc thổi phồng giá trị doanh nghiệp có thể được sử dụng để hợp thức hóa việc chuyển dịch tài sản, tạo chênh lệch giá trị nhằm chiếm đoạt hoặc làm thất thoát tài sản của Nhà nước hoặc tổ chức.
2. Những thủ đoạn nào thường được sử dụng để thổi phồng giá trị doanh nghiệp nhằm chiếm đoạt hoặc làm thất thoát tài sản?
Hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp thường có xu hướng xuất hiện trong các giai đoạn giao dịch có giá trị lớn và dễ phát sinh chênh lệch lợi ích như cổ phần hóa, mua bán doanh nghiệp hoặc đầu tư công, bởi đây là những hoạt động gắn liền với việc xác định giá trị tài sản và phân chia lợi ích kinh tế.
Cụ thể:
- Trong quá trình cổ phần hóa, việc định giá doanh nghiệp là bước then chốt để xác định giá trị cổ phần, nên dễ bị tác động nhằm làm tăng giá trị doanh nghiệp để thu lợi hoặc làm giảm giá trị để thâu tóm.
- Trong hoạt động mua bán, sáp nhập doanh nghiệp (M&A), các bên có thể có động cơ nâng khống giá trị để bán với giá cao hơn hoặc làm sai lệch thông tin để phục vụ đàm phán.
- Đối với các dự án đầu tư công, việc định giá sai hoặc thổi phồng chi phí có thể dẫn đến đội vốn, thất thoát ngân sách nhà nước và tạo ra lợi ích nhóm.
Có thể thấy, đây là những giai đoạn dễ phát sinh xung đột lợi ích và khó kiểm soát tuyệt đối về định giá, nên hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp thường bị lợi dụng và trở thành một trong những nguyên nhân dẫn đến các vụ án tham ô tài sản nghiêm trọng.
3. Vì sao hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp thường xuất hiện trong quá trình cổ phần hóa, mua bán doanh nghiệp hoặc đầu tư công?
Hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp thường phát sinh trong các giai đoạn cổ phần hóa, mua bán doanh nghiệp hoặc đầu tư công vì đây là các hoạt động gắn trực tiếp với việc định giá tài sản và phân chia lợi ích kinh tế, nơi chênh lệch giá trị có thể tạo ra lợi ích rất lớn cho các bên liên quan.
- Trong cổ phần hóa: giá trị doanh nghiệp quyết định giá cổ phần, nên việc nâng khống hoặc điều chỉnh số liệu có thể giúp một số chủ thể thu lợi hoặc hợp thức hóa việc chuyển nhượng tài sản.
- Trong mua bán, sáp nhập doanh nghiệp (M&A): bên bán có động cơ thổi phồng để nâng giá trị giao dịch, trong khi bên mua hoặc nhóm lợi ích có thể lợi dụng định giá để thâu tóm tài sản với chi phí thấp hơn thực tế.
- Trong đầu tư công: việc định giá dự án, tài sản và chi phí đầu tư nếu không kiểm soát chặt chẽ dễ bị nâng khống, dẫn đến đội vốn, thất thoát ngân sách nhà nước.
Chính vì đặc điểm chung của các hoạt động này là giá trị lớn, nhiều bên tham gia và phụ thuộc nhiều vào hoạt động định giá, nên rất dễ bị lợi dụng để thổi phồng giá trị doanh nghiệp nhằm trục lợi hoặc che giấu hành vi tham ô.
4. Mối liên hệ giữa hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp và tội tham ô tài sản được xác định ra sao?
Mối liên hệ giữa hai vấn đề này được xác định thông qua hành vi, mục đích và hậu quả thực tế trong từng vụ việc.
- Hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp có thể là thủ đoạn làm sai lệch giá trị tài sản để tạo chênh lệch trong giao dịch.
- Nếu người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng việc định giá, phê duyệt hoặc thanh toán để nâng khống nhằm chiếm đoạt phần chênh lệch thì có thể bị xem xét về tội tham ô tài sản.
- Việc xác định tội danh dựa trên ba yếu tố chính: cách thức gian dối trong định giá, mục đích chiếm đoạt và thiệt hại thực tế phát sinh.
- Thiệt hại thường được tính bằng phần chênh lệch giữa giá trị thực và giá trị đã bị thổi phồng trong giao dịch.
Theo đó, thổi phồng giá trị doanh nghiệp chỉ là phương tiện, còn việc có cấu thành tội tham ô tài sản hay không phụ thuộc vào yếu tố chiếm đoạt và hậu quả gây ra.
Như vậy, hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của nhà đầu tư mà còn tác động tiêu cực đến sự minh bạch và ổn định của thị trường. Vì vậy, doanh nghiệp cần tuân thủ các nguyên tắc trung thực, công khai thông tin và thực hiện hoạt động định giá đúng quy định pháp luật nhằm bảo đảm môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững.
————————————————
Liên hệ Luật sư tư vấn:
Luật TLA là một trong những đơn vị luật sư hàng đầu, với đội ngũ luật sư, cán bộ nhiều kinh nghiệm trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, doanh nghiệp, hôn nhân và gia đình,… Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn. Nếu bạn còn thắc mắc về nội dung này, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được giải đáp thắc mắc.
1. Luật sư Vũ Thị Phương Thanh, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội,
email: vtpthanh@tlalaw.vn;
2. Luật sư Trần Mỹ Lê, Giám đốc Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội;
email: tmle@tlalaw.vn
Công ty Luật TNHH TLA
Địa chỉ: Tầng 7, số 6 Dương Đình Nghệ, Yên Hòa, Hà Nội
Đinh Phương Thảo