Trong hoạt động quản lý doanh nghiệp và đầu tư tài chính, việc xác định đúng giá trị doanh nghiệp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi của Nhà nước, nhà đầu tư và các bên liên quan. Tuy nhiên, thời gian qua đã xuất hiện nhiều vụ án tham ô tài sản gắn liền với hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp nhằm trục lợi, gây thiệt hại lớn cho tài sản nhà nước và làm ảnh hưởng đến trật tự quản lý kinh tế. Vì vậy, việc nghiên cứu chế tài xử lý đối với hành vi này có ý nghĩa quan trọng cả về mặt pháp lý và thực tiễn.
- Việc định giá sai tài sản, tài sản vô hình hoặc dự án đầu tư có thể trở thành căn cứ buộc tội tham ô như thế nào?
Định giá sai tài sản, tài sản vô hình hoặc dự án đầu tư có thể trở thành căn cứ xem xét tội tham ô tài sản khi hành vi này được sử dụng để làm sai lệch giá trị thực nhằm tạo ra phần chênh lệch phục vụ mục đích chiếm đoạt.
Theo Điều 353 Bộ luật Hình sự 2015 Điều 353 Bộ luật Hình sự 2015, được bổ sung bởi điểm r khoản 1 Điều 2 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 và sửa đổi bởi Khoản 22 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025, tham ô tài sản là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý.
Khi giá trị tài sản bị định giá sai có chủ đích (nâng khống hoặc làm sai lệch), phần chênh lệch giữa giá trị thực và giá trị ghi nhận có thể được xác định là thiệt hại hoặc tài sản bị chiếm đoạt. Việc định giá sai thường gắn với các hoạt động phê duyệt, thẩm định hoặc quyết toán, từ đó tạo điều kiện hợp thức hóa việc chuyển dịch tài sản.
- Hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp có thể bị xử lý theo những tội danh nào ngoài tội tham ô tài sản?
Hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp có thể được xem xét xử lý theo nhiều quy định trong Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025), tùy tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi trong từng vụ việc cụ thể.
- Điều 174: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
- Điều 175: Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (trường hợp có giao dịch hợp pháp ban đầu nhưng sau đó chiếm đoạt)
- Điều 219: Tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí
- Điều 221: Tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng
- Điều 222: Tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng
Theo đó, tùy vào mục đích và cách thức thực hiện, hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp có thể bị xử lý theo nhiều tội danh khác nhau, không chỉ giới hạn trong tội tham ô tài sản.
- Những cá nhân nào thường bị xem xét trách nhiệm trong vụ án thổi phồng giá trị doanh nghiệp?
Trong các vụ án liên quan đến hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp, trách nhiệm pháp lý thường được xem xét đối với những cá nhân có vai trò trực tiếp hoặc gián tiếp trong quá trình định giá, phê duyệt và sử dụng kết quả định giá.
- Người quản lý, người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp hoặc cơ quan nhà nước tham gia quyết định giá trị doanh nghiệp, dự án hoặc tài sản.
- Thành viên hội đồng định giá, đơn vị thẩm định giá nếu có hành vi cố ý làm sai lệch kết quả định giá.
- Người đại diện theo pháp luật, ban điều hành doanh nghiệp nếu trực tiếp chỉ đạo hoặc phê duyệt việc lập báo cáo tài chính, hồ sơ định giá sai sự thật.
- Cá nhân môi giới, trung gian hoặc tư vấn nếu có hành vi tiếp tay, cấu kết để làm sai lệch giá trị doanh nghiệp nhằm trục lợi.
Do đó, cơ quan tiến hành tố tụng thường xem xét trách nhiệm dựa trên vai trò, mức độ tham gia và yếu tố cố ý trong toàn bộ quá trình thổi phồng giá trị doanh nghiệp.
- Người bị cáo buộc thổi phồng giá trị doanh nghiệp có thể đối mặt với các hình phạt bổ sung nào?
Căn cứ theo Điều 32 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung 2017, 2025), hình phạt bổ sung là nhóm chế tài có thể được áp dụng kèm theo hình phạt chính đối với người phạm tội, tùy tính chất, mức độ vi phạm.
- Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định
- Cấm cư trú trong một số trường hợp cụ thể
- Quản chế
- Tước một số quyền công dân
- Tịch thu tài sản
- Phạt tiền (trường hợp không áp dụng là hình phạt chính)
- Trục xuất (nếu thuộc trường hợp áp dụng)
Các hình phạt này có thể được áp dụng một hoặc nhiều biện pháp cùng lúc nhằm hạn chế khả năng tiếp tục tham gia hoạt động quản lý, tài chính hoặc định giá sau khi vi phạm xảy ra.
- Việc chủ động khắc phục hậu quả, nộp lại tài sản hoặc hợp tác điều tra có giúp giảm nhẹ trách nhiệm trong vụ án thổi phồng giá trị doanh nghiệp không?
Việc chủ động khắc phục hậu quả, nộp lại tài sản hoặc hợp tác điều tra có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) trong các vụ án liên quan đến thổi phồng giá trị doanh nghiệp.
- Người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả (khoản 2 Điều 51).
- Người phạm tội tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong quá trình phát hiện, điều tra, giải quyết vụ án (khoản 19 Điều 51).
- Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải (khoản 18 Điều 51).
- Trường hợp đã ngăn chặn hoặc làm giảm bớt tác hại của hành vi phạm tội cũng được xem xét giảm nhẹ (khoản 1 Điều 51).
Có thể thấy, việc khắc phục hậu quả và hợp tác điều tra không làm mất trách nhiệm hình sự, nhưng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mức hình phạt mà Tòa án quyết định áp dụng trong từng vụ án cụ thể.
Như vậy, hành vi thổi phồng giá trị doanh nghiệp trong các vụ án tham ô tài sản không chỉ gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến tính minh bạch và sự ổn định của thị trường. Pháp luật hiện hành đã có những quy định về xử lý hình sự, xử phạt và bồi thường thiệt hại đối với các hành vi vi phạm này. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát, định giá doanh nghiệp và áp dụng chế tài nghiêm minh đối với các chủ thể vi phạm.
————————————————
Liên hệ Luật sư tư vấn:
Luật TLA là một trong những đơn vị luật sư hàng đầu, với đội ngũ luật sư, cán bộ nhiều kinh nghiệm trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, doanh nghiệp, hôn nhân và gia đình,… Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn. Nếu bạn còn thắc mắc về nội dung này, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được giải đáp thắc mắc.
1. Luật sư Vũ Thị Phương Thanh, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội,
email: vtpthanh@tlalaw.vn;
2. Luật sư Trần Mỹ Lê, Giám đốc Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội;
email: tmle@tlalaw.vn
Công ty Luật TNHH TLA
Địa chỉ: Tầng 7, số 6 Dương Đình Nghệ, Yên Hòa, Hà Nội
Đinh Phương Thảo