I. MỞ ĐẦU
Hoạt động thương mại điện tử ngày càng phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam, đóng vai trò then chốt trong giao thương hiện đại, đặc biệt là sau đại dịch COVID-19. Trong bối cảnh đó, việc doanh nghiệp cung cấp đầy đủ, chính xác và kịp thời thông tin về hàng hóa, dịch vụ và các vấn đề liên quan trở thành điều kiện tiên quyết để bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng, cạnh tranh lành mạnh và minh bạch trên thị trường. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít doanh nghiệp thiếu trung thực trong cung cấp thông tin, gây hậu quả xấu cho người tiêu dùng, đối tác kinh doanh và hệ thống thương mại điện tử nói chung. Vì vậy, việc nghiên cứu về trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp khi vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin trong hoạt động thương mại điện tử là cực kỳ cần thiết nhằm góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tăng hiệu quả quản lý và bảo vệ thị trường điện tử.
II. CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ NGHĨA VỤ CUNG CẤP THÔNG TIN TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
1. Nghĩa vụ cung cấp thông tin trong thương mại điện tử
Theo quy định pháp luật, doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử phải cung cấp thông tin trung thực, đầy đủ về hàng hóa, dịch vụ, điều kiện giao dịch, phương thức thanh toán, chính sách bảo hành, quyền và nghĩa vụ của các bên… nhằm đảm bảo người tiêu dùng có đủ căn cứ để quyết định giao dịch. Đây cũng là nội dung được pháp luật bảo vệ theo quy định về quyền được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ của người tiêu dùng, vốn được quyền này ghi nhận tại các văn bản bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Đặc biệt, theo các văn bản hướng dẫn trước đây về thương mại điện tử, các sàn giao dịch, cá nhân, tổ chức kinh doanh trên nền tảng điện tử phải công bố rõ ràng thông tin kinh doanh, bao gồm cả đăng ký kinh doanh, địa chỉ liên hệ, đặc tính sản phẩm, giá cả và hình ảnh rõ ràng, trung thực.
2. Nghĩa vụ theo pháp luật mới về thương mại điện tử
Trong khuôn khổ pháp lý mới nhất, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật Thương mại điện tử (2025) nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động thương mại điện tử ở thị trường trong nước. Luật này đặt ra trách nhiệm trong việc tổ chức, quản lý thương mại điện tử, phối hợp với cơ quan nhà nước quản lý thông tin, xử lý vi phạm và phối hợp điều tra các hành vi trái pháp luật.
III. PHÂN TÍCH TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ KHI DOANH NGHIỆP VI PHẠM NGHĨA VỤ CUNG CẤP THÔNG TIN
1. Trách nhiệm hành chính
Một trong những chế tài đầu tiên doanh nghiệp phải đối mặt khi cung cấp thông tin không đầy đủ hoặc sai lệch là xử phạt hành chính. Theo các quy định hiện hành (trong đó có Nghị định xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến thương mại điện tử), hành vi không cung cấp thông tin theo quy định, không lưu trữ hoặc không công bố thông tin bắt buộc về giao dịch điện tử có thể bị xử phạt tiền. Ví dụ, hành vi này có thể bị phạt từ vài triệu đến vài chục triệu đồng tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.
Ngoài phạt tiền, cơ quan quản lý có thể yêu cầu doanh nghiệp ngừng cung cấp dịch vụ, gỡ bỏ nội dung vi phạm, hoặc tạm đình chỉ hoạt động trên nền tảng điện tử đối với các vi phạm nghiêm trọng.
2. Trách nhiệm dân sự
Trách nhiệm dân sự phát sinh khi doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin và gây thiệt hại cho người khác. Theo nguyên tắc trách nhiệm dân sự được quy định trong Bộ luật Dân sự, khi doanh nghiệp không thực hiện đúng nghĩa vụ cung cấp thông tin mà gây thiệt hại cho người tiêu dùng hoặc đối tác, doanh nghiệp đó phải bồi thường thiệt hại tương ứng với hậu quả phát sinh. Đây là trách nhiệm ngoài hợp đồng hoặc trách nhiệm hợp đồng tùy từng trường hợp gây thiệt hại.
Căn cứ vào quy định nói chung về các nghĩa vụ phát sinh trong quan hệ thương mại, bên vi phạm nghĩa vụ phải bồi thường thiệt hại thực tế và thiệt hại phát sinh trực tiếp do vi phạm gây ra; điều này là cơ chế pháp lý nhằm đảm bảo quyền lợi của bên bị thiệt hại.
3. Trách nhiệm trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Ngoài ra, trong thương mại điện tử, doanh nghiệp còn phải tôn trọng quy định về bảo vệ quyền người tiêu dùng, trong đó người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác trước khi quyết định mua hàng. Khi doanh nghiệp bảng giá không rõ ràng, che giấu thông tin quan trọng hay đăng thông tin sai sự thật, người tiêu dùng có quyền yêu cầu bồi thường, khởi kiện, khiếu nại tới cơ quan quản lý nhà nước theo luật hiện hành.
4. Trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp đặc biệt
Trong trường hợp doanh nghiệp thực hiện hành vi gian dối nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn, gây mất ổn định thị trường hoặc xâm phạm quyền lợi hợp pháp của số lượng lớn người tiêu dùng, hành vi đó có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo các điều luật tương ứng về lừa đảo, kinh doanh trái phép, quảng cáo gian dối… tùy theo hành vi cụ thể. Ví dụ, theo Bộ luật Hình sự hiện hành, các hành vi lừa đảo qua mạng, chiếm đoạt tài sản qua thương mại điện tử… có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu cấu thành tội phạm.
IV. KẾT LUẬN
Trong hoạt động thương mại điện tử, trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ và trung thực là yếu tố cốt lõi đảm bảo tính minh bạch và bình đẳng trong giao dịch điện tử. Pháp luật Việt Nam quy định nhiều lớp trách nhiệm pháp lý khác nhau để xử lý hành vi vi phạm nghĩa vụ này từ hành chính, dân sự đến hình sự trong những trường hợp đặc biệt. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn góp phần tạo môi trường kinh doanh cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy phát triển thương mại điện tử bền vững.
Như vậy, các doanh nghiệp tham gia hoạt động thương mại điện tử cần chú trọng tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ cung cấp thông tin theo quy định của pháp luật hiện hành, bởi vi phạm không chỉ bị xử phạt hành chính mà còn có thể dẫn tới bồi thường thiệt hại, mất uy tín, hoặc bị xem xét trách nhiệm hình sự trong những trường hợp nghiêm trọng.
Liên hệ Luật sư tư vấn:
Liên hệ Luật sư tư vấn: Luật TLA là một trong những đơn vị luật sư hàng đầu, với đội ngũ luật sư, cán bộ nhiều kinh nghiệm trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, doanh nghiệp, hôn nhân và gia đình,… Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn. Nếu bạn còn thắc mắc về nội dung này, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được giải đáp thắc mắc.
1. Luật sư Vũ Thị Phương Thanh, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội,
email: vtpthanh@tlalaw.vn;
2. Luật sư Trần Mỹ Lê, Giám đốc Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội;
email: tmle@tlalaw.vn
Địa chỉ: Tầng 7, số 06 Dương Đình Nghệ, Yên Hòa, Hà Nội
Website: https://tlalaw.vn/
Hotline: 0906246464
Khương Ngọc Lan