I. TÓM TẮT BẢN ÁN
- Cơ quan xét xử: Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương (cấp sơ thẩm).
- Thành phần đương sự:
- Nguyên đơn: Chị Trần Thị Kim Q (đang lao động, cư trú tại Đài Loan; ủy quyền giao nhận văn bản cho ông Đặng Thái L).
- Bị đơn: Anh Trần Văn T (đã được Tòa án tuyên bố mất tích).
- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Bà Hoàng Thị K (mẹ đẻ chị Q).
- Nội dung khởi kiện và yêu cầu của nguyên đơn:
- Về hôn nhân: Chị Q và anh T kết hôn hợp pháp ngày 12/12/2001. Năm 2013 chị Q đi lao động tại Đài Loan. Đến năm 2019 hai bên phát sinh mâu thuẫn sâu sắc. Sau đó, anh T rời bỏ địa phương, mất tích từ năm 2019 và đã bị Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương ra Quyết định số 02/2024/QĐST-VDS ngày 04/8/2024 tuyên bố mất tích. Chị Q đề nghị Tòa án giải quyết cho ly hôn với anh T.
- Về con chung: Có 02 con chung gồm Trần Đình P (sinh năm 2004, đã thành niên) và Trần Văn L1 (sinh ngày 17/8/2011, chưa thành niên). Chị Q đề nghị được trực tiếp nuôi dưỡng cháu L1, tự nguyện không yêu cầu anh T cấp dưỡng; đồng thời đề nghị tạm giao cháu L1 cho bà ngoại (bà K) chăm sóc trong thời gian chị Q đang lao động tại nước ngoài.
- Về tài sản chung và nợ chung: Không yêu cầu giải quyết.
- Kết quả giải quyết của Tòa án:
- Về thủ tục: Xét xử vắng mặt toàn bộ các đương sự theo quy định tại Điều 228 và Điều 238 BLTTDS (nguyên đơn có đơn đề nghị xét xử vắng mặt, bị đơn mất tích đã được niêm yết tống đạt hợp lệ).
- Về quan hệ hôn nhân: Chấp nhận cho chị Trần Thị Kim Q ly hôn anh Trần Văn T.
- Về con chung: Giao cháu Trần Văn L1 cho chị Q trực tiếp nuôi dưỡng cho đến khi đủ 18 tuổi; ghi nhận sự tự nguyện của chị Q về việc chưa yêu cầu cấp dưỡng; tạm giao cháu L1 cho bà Hoàng Thị K trực tiếp chăm sóc trong thời gian chị Q ở Đài Loan.
- Về tài sản và nợ chung: Không xem xét do đương sự không có yêu cầu.
II. BÌNH LUẬN CHI TIẾT BẢN ÁN SỐ 215/2025/HNGĐ-ST
1. Vấn đề tố tụng: Thẩm quyền, tống đạt văn bản và xét xử vắng mặt đương sự
- Xác định thẩm quyền xét xử có yếu tố nước ngoài: Vụ việc có nguyên đơn hiện đang cư trú, làm việc tại Đài Loan. Căn cứ theo quy định tại khoản 3 Điều 35 và điểm c khoản 1 Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, tranh chấp hôn nhân và gia đình có đương sự ở nước ngoài thuộc thẩm quyền giải quyết sơ thẩm của Tòa án nhân dân cấp tỉnh (ở đây là TAND tỉnh Hải Dương). Tòa án xác định và thụ lý đúng thẩm quyền.
- Tố tụng đối với đương sự đã bị tuyên bố mất tích: Bị đơn anh T không có mặt ở nơi cư trú từ năm 2019 và đã có Quyết định tuyên bố mất tích có hiệu lực pháp luật trước đó. Do đó, việc Tòa án tiến hành thủ tục niêm yết công khai các văn bản tố tụng theo luật định và xét xử vắng mặt anh T là hoàn toàn hợp thức, bảo đảm quyền giải quyết vụ án nhanh chóng mà không vi phạm nguyên tắc tranh tụng.
- Thời hạn kháng cáo: Bản án xác định rõ quyền kháng cáo đối với đương sự ở trong nước là 15 ngày, riêng nguyên đơn đang ở nước ngoài (chị Q) có thời hạn kháng cáo là 01 tháng theo quy định tại Điều 479 Bộ luật Tố tụng dân sự. Đây là điểm chuẩn xác về tố tụng quốc tế cần lưu ý.
2. Vấn đề nội dung: Căn cứ cho ly hôn khi một bên vợ/chồng mất tích
- Cơ sở pháp lý theo Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014:
- Khoản 2 Điều 56 Luật HNGĐ quy định rõ: “Trong trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn”.
- Trong vụ án này, nguyên đơn đã hoàn tất thủ tục tư pháp theo trình tự việc dân sự trước khi nộp đơn ly hôn (có Quyết định số 02/2024/QĐST-VDS ngày 04/8/2024). Việc Tòa án chấp nhận cho ly hôn là căn cứ luật định trực tiếp, không phụ thuộc vào việc phải chứng minh hành vi lỗi hay mức độ trầm trọng của mâu thuẫn hôn nhân như thông thường.
3. Điểm nhấn pháp lý nổi bật: Giao quyền nuôi con cho đương sự ở nước ngoài và việc “tạm giao con”
- Bảo đảm quyền lợi tốt nhất của con chưa thành niên (Điều 81 Luật HNGĐ):
- Cháu L1 sinh năm 2011 (tại thời điểm xét xử đã trên 07 tuổi). Căn cứ khoản 2 Điều 81 Luật HNGĐ, Tòa án phải lấy ý kiến và xem xét nguyện vọng của con. Việc Tòa tôn trọng nguyện vọng muốn ở với mẹ của cháu là hoàn toàn đúng luật.
- Bị đơn đã mất tích nhiều năm, không thể thực hiện quyền và nghĩa vụ chăm sóc, giáo dục con. Vì vậy, việc giao con cho người mẹ là giải pháp duy nhất và khả thi.
- Thực tiễn áp dụng biện pháp “tạm giao con” cho người thứ ba:
- Đây là điểm rất đáng chú ý về mặt nghiệp vụ tư pháp. Nguyên đơn đang sinh sống và làm việc tại Đài Loan, không thể trực tiếp chăm sóc con từng ngày tại Việt Nam.
- Thay vì chuyển giao quyền nuôi con cho người thân (vốn dễ dẫn đến tranh chấp tư cách giám hộ), Tòa án vẫn xác định chị Q là người trực tiếp nuôi dưỡng hợp pháp, đồng thời “tạm giao cháu L1 cho bà ngoại (bà K) chăm sóc” trong thời gian chị Q chưa về nước.
- Phán quyết này đáp ứng thực tế cuộc sống của nhiều gia đình có người đi xuất khẩu lao động: vừa bảo toàn quyền làm cha/mẹ theo luật định của nguyên đơn, vừa tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho ông bà ngoại trong việc đại diện hợp pháp giải quyết việc học hành, chăm sóc thường ngày cho cháu nhỏ tại địa phương.
4. Bài học kinh nghiệm thực tiễn
- Trình tự giải quyết khi vợ/chồng biệt tích: Khi một bên bỏ đi không rõ tung tích, người còn lại không nên vội vã nộp đơn ly hôn thông thường (dễ bị đình chỉ hoặc tạm đình chỉ do không xác định được địa chỉ của bị đơn). Giải pháp pháp lý bài bản nhất chính là thực hiện thủ tục yêu cầu tuyên bố mất tích trước, sau đó mới khởi kiện ly hôn theo khoản 2 Điều 56 Luật HNGĐ như cách nguyên đơn trong vụ án này đã thực hiện.
- Cách xử lý con chung khi đương sự ở nước ngoài: Để được Tòa án chấp thuận giao quyền nuôi con khi đang lao động tại nước ngoài, nguyên đơn cần chuẩn bị sẵn: văn bản đồng ý của con (nếu từ đủ 07 tuổi trở lên); chứng minh phương án tài chính nuôi con; và đặc biệt là văn bản cam kết/thỏa thuận với người thân thích ở trong nước (như ông, bà) sẵn sàng nhận hỗ trợ trực tiếp chăm sóc con thay mình để Tòa án có cơ sở ghi nhận vào bản án.
- Liên hệ Luật sư tư vấn:
- Luật TLA là một trong những đơn vị luật sư hàng đầu, với đội ngũ luật sư, cán bộ nhiều kinh nghiệm trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, doanh nghiệp, hôn nhân và gia đình,… Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn. Nếu bạn còn thắc mắc về nội dung này, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được giải đáp thắc mắc.
- Luật sư Vũ Thị Phương Thanh, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội, email: vtpthanh@tlalaw.vn
- Luật sư Trần Mỹ Lê, Giám đốc Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội; email: tmle@tlalaw.vn
- Địa chỉ: Tầng 7, số 06 Dương Đình Nghệ, Yên Hòa, Hà Nội
- Website: https://tlalaw.vn/
- Hotline: 0904267027
Vũ Thùy Linh