1.1. Lựa chọn mô hình quản trị tối ưu cho Công ty Cổ phần
Căn cứ theo Luật Doanh nghiệp 2020 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025), doanh nghiệp khi xây dựng bộ máy quản lý cần chủ động rà soát để lựa chọn và tối ưu hóa một trong hai mô hình quản trị sau đây:
1.1.1. Mô hình truyền thống (Mô hình có Ban kiểm soát)
Cơ cấu tổ chức bao gồm: Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị (HĐQT), Giám đốc/Tổng giám đốc và Ban kiểm soát.
- Điều kiện bắt buộc: Áp dụng cho mọi công ty cổ phần, trừ trường hợp quy định tại mục 1.1.2. Đối với công ty cổ phần có dưới 11 cổ đông và các cổ đông là tổ chức sở hữu dưới 50% tổng số cổ phần của công ty thì không bắt buộc phải có Ban kiểm soát.
1.1.2. Mô hình hiện đại (Mô hình Ủy ban kiểm toán độc lập)
Cơ cấu tổ chức bao gồm: Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị và Giám đốc/Tổng giám đốc.
- Điều kiện bắt buộc: Ít nhất 20% số thành viên HĐQT phải là thành viên độc lập và phải thành lập Ủy ban kiểm toán trực thuộc HĐQT. Mô hình này giúp tinh gọn bộ máy kinh doanh, tăng cường tính khách quan trong giám sát và nâng cao uy tín khi gọi vốn quốc tế.
1.2. Phân định thẩm quyền và trách nhiệm của các chủ thể quản lý
Căn cứ theo hệ thống pháp luật doanh nghiệp hiện hành, việc phân định rõ ràng biên giới quyền lực giữa các chức danh quản lý là chìa khóa tối cao để ngăn ngừa tranh chấp nội bộ:
1.2.1. Hội đồng quản trị (HĐQT) và Thành viên độc lập HĐQT
- HĐQT là cơ quan quản lý công ty, có toàn quyền nhân danh công ty để quyết định, thực hiện quyền và nghĩa vụ của công ty không thuộc thẩm quyền của Đại hội đồng cổ đông.
- Điểm lưu ý: Luật sửa đổi, bổ sung năm 2025 thắt chặt tiêu chuẩn và trách nhiệm của Thành viên độc lập HĐQT nhằm bảo đảm tính giám sát thực chất, bảo vệ tính minh bạch trong các quyết sách chiến lược của công ty.
1.2.2. Giám đốc/Tổng giám đốc (Người điều hành)
- Là người điều hành công việc kinh doanh hằng ngày của công ty; chịu sự giám sát của HĐQT; chịu trách nhiệm trước HĐQT và trước pháp luật về việc thực hiện quyền, nghĩa vụ được giao.
- Cơ chế Đại diện pháp luật: Doanh nghiệp có thể quy định một hoặc nhiều người đại diện theo pháp luật. Việc phân định rõ phạm vi đại diện của Chủ tịch HĐQT và Giám đốc/Tổng giám đốc trong Điều lệ là bắt buộc để tránh rủi ro lạm quyền ký kết hợp đồng.
1.3. Kiểm soát giao dịch có nguy cơ tư lợi và bảo vệ cổ đông thiểu số
Căn cứ theo Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi, bổ sung 2025), các cơ chế phòng ngừa rủi ro trục lợi tài sản công ty được quy định rất cụ thể:
1.3.1. Phê duyệt giao dịch giữa công ty với người có liên quan
- Mọi hợp đồng, giao dịch giữa công ty với cổ đông lớn, thành viên HĐQT, Giám đốc/Tổng giám đốc và người có liên quan của các chủ thể này phải được Đại hội đồng cổ đông hoặc HĐQT chấp thuận tùy theo giá trị giao dịch (thông thường là các giao dịch có giá trị lớn hơn hoặc bằng 35% tổng giá trị tài sản công ty).
- Chế tài pháp lý: Người giao dịch có nghĩa vụ trung thực, tránh xung đột lợi ích. Giao dịch không được phê duyệt đúng thẩm quyền sẽ bị tuyên vô hiệu và người gây thiệt hại phải bồi thường toàn bộ cho công ty.
1.3.2. Cơ chế bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số
- Luật hiện hành đã giảm tỷ lệ sở hữu cổ phần tối thiểu để thực hiện các quyền của nhóm cổ đông (như quyền đề cử người vào HĐQT, quyền yêu cầu triệu tập họp Đại hội đồng cổ đông, quyền tiếp cận thông tin biên bản, nghị quyết).
- Cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu ít nhất 1% tổng số cổ phần phổ thông có quyền tự mình hoặc nhân danh công ty khởi kiện trách nhiệm cá nhân đối với thành viên HĐQT, Giám đốc/Tổng giám đốc khi các chủ thể này vi phạm nghĩa vụ người quản lý.
1.4. Những lưu ý pháp lý cốt lõi khi rà soát và điều chỉnh quy chế nội bộ
Lưu ý 1: Chuẩn hóa hồ sơ và thủ tục đăng ký theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP Khi thay đổi cơ cấu quản trị (ví dụ: thay đổi mô hình quản lý, tăng giảm số lượng người đại diện theo pháp luật, cập nhật thông tin thành viên HĐQT), doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện thủ tục thông báo/đăng ký thay đổi tại Cơ quan đăng ký kinh doanh. Quy trình này phải áp dụng nghiêm ngặt hệ thống biểu mẫu mới ban hành kèm theo Thông tư 68/2025/TT-BTC và đáp ứng các điều kiện siết chặt về tính hợp lệ của hồ sơ theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Sai sót về thể thức hoặc chậm trễ tiến độ nộp hồ sơ đều dẫn đến rủi ro xử phạt hành chính và làm gián đoạn các giao dịch thương mại với đối tác.
Lưu ý 2: Rủi ro pháp lý từ việc “mập mờ” thẩm quyền ký kết hợp đồng Đây là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các tranh chấp hợp đồng kinh tế bị tuyên vô hiệu. Nếu doanh nghiệp có nhiều hơn một người đại diện theo pháp luật, Điều lệ công ty phải quy định rõ ràng phạm vi thẩm quyền của từng người (ví dụ: ai được ký hợp đồng tín dụng, ai được ký hợp đồng mua bán tài sản). Nếu Điều lệ không phân định, mỗi người đại diện đều có thẩm quyền toàn diện, dễ dẫn đến việc xung đột quyết định hoặc ký kết vượt quá khả năng tài chính của doanh nghiệp.
Lưu ý 3: Xây dựng cơ chế họp trực tuyến và bỏ phiếu điện tử Luật Đất đai, Luật Doanh nghiệp sửa đổi hướng mạnh mẽ đến việc số hóa quản trị. Doanh nghiệp cần cập nhật ngay vào Điều lệ quy chế tổ chức họp Đại hội đồng cổ đông, họp HĐQT thông qua hình thức trực tuyến và bỏ phiếu điện tử. Quy trình xác thực chữ ký số, lưu trữ biên bản họp bằng dữ liệu điện tử cần được quy định chi tiết để đảm bảo tính pháp lý của các Nghị quyết được thông qua, tránh nguy cơ bị cổ đông khởi kiện yêu cầu hủy bỏ Nghị quyết do vi phạm trình tự, thủ tục họp.
Lưu ý 4: Nghĩa vụ công khai lợi ích liên quan liên tục Thành viên HĐQT, Kiểm soát viên, Giám đốc/Tổng giám đốc phải kê khai lợi ích liên quan của mình (bao gồm các doanh nghiệp mà mình hoặc người thân sở hữu vốn góp/cổ phần) trong thời hạn luật định và phải cập nhật khi có thay đổi. Việc thiết lập một “Sổ đăng ký lợi ích liên quan” tại trụ sở chính và công khai minh bạch là nghĩa vụ bắt buộc để phòng ngừa rủi ro chuyển dịch giá, tư lợi bất chính trong hoạt động tập đoàn, công ty mẹ – công ty con.
Liên hệ Luật sư tư vấn: Luật TLA là một trong những đơn vị luật sư hàng đầu, với đội ngũ luật sư, cán bộ nhiều kinh nghiệm trong các lĩnh vực hình sự, dân sự, doanh nghiệp, hôn nhân và gia đình,… Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp mọi thắc mắc về pháp lý của bạn. Nếu bạn còn thắc mắc về nội dung này, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được giải đáp thắc mắc.
1. Luật sư Vũ Thị Phương Thanh, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội,
email: vtpthanh@tlalaw.vn;
2. Luật sư Trần Mỹ Lê, Giám đốc Công ty Luật TNHH TLA, Đoàn Luật sư Hà Nội;
email: tmle@tlalaw.vnĐịa chỉ: Tầng 7, số 06 Dương Đình Nghệ, Yên Hòa, Hà Nội
Website: https://tlalaw.vn/
Hotline: 0906246464Vũ Thùy Linh